Қазіргі қоғамда діни және әлеуметтік мәселелерге қатысты ақпараттың басым бөлігі интернет пен әлеуметтік желілер арқылы таралады. Бұл мүмкіндіктермен қатар түрлі радикалды идеялардың, жалған ақпарат пен деструктивті көзқарастардың таралуына да жағдай жасауы мүмкін. Әсіресе, ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау дағдысы қалыптаспаған жастар мұндай ықпалға тез ұшырауы ықтимал.
Радикалды ағымдар — қоғамда қалыптасқан заңды тәртіпті, ортақ құндылықтар мен қағидаларды жоққа шығарып, өз көзқарасын өзгелерге таңуға ұмтылатын бағыттар. Олардың кейбірі діни ұғымдарды бұрмалап, адамдарды қоғамнан оқшаулануға, отбасы мен жақындарынан алшақтауға немесе заң талаптарын елемеуге итермелеуі мүмкін.
Радикалды идеология қалай таралады?
Бүгінде радикалды насихат тек арнайы кездесулер немесе ұзақ дәрістер арқылы ғана жүргізілмейді. Ол әлеуметтік желілердегі қысқа видеолар, жазбалар, пікірлер, жабық чаттар, түрлі арналар мен қауымдастықтар арқылы таралуы мүмкін. Кей жағдайда мұндай контент алғаш қарағанда зиянсыз болып көрінеді. Мысалы, мотивациялық немесе діни мазмұндағы материалдардан басталып, біртіндеп қоғамға, мемлекетке, басқа адамдардың көзқарастарына қатысты төзімсіз пікірлерді насихаттауға ауысуы ықтимал.
Жастар үшін қандай қауіп бар?
Жасөспірімдер мен жастардың радикалды идеяларға тартылуының бір себебі — өмірлік тәжірибенің аздығы және ақпараттың шынайылығын тексеру дағдысының жеткіліксіздігі. Сонымен қатар, жалғыздық, әлеуметтік ортадағы қиындықтар, түсіністік пен қолдауға деген қажеттілік адамның манипуляцияға бейімділігін арттыруы мүмкін.
Радикалды топтар адамның осындай осал тұстарын пайдаланып, оған «біз сені түсінеміз», «сен ғана шындықты білесің» деген сияқты қарапайым әрі тартымды түсініктер ұсынуы мүмкін. Нәтижесінде адам өзге пікірлерді қабылдамай, бір ғана көзқарасты дұрыс деп санауға бейімделеді.
Радикализмнің қоғамға әсері
Радикалды идеологияның қауіптілігі жеке адаммен ғана шектелмейді. Ол:
— қоғамдағы өзара сенім мен тұрақтылыққа нұқсан келтіруі;
— адамдарды діни немесе әлеуметтік белгілеріне қарай бөлуі;
— отбасы мүшелері арасындағы түсініспеушілікті күшейтуі;
— заң талаптарын елемеуге итермелеуі;
— зорлық-зомбылықты ақтауға немесе оған бейімдеуге жағдай жасауы; — жастардың білім алуына, еңбек етуіне және қоғам өміріне белсенді араласуына кері әсер етуі мүмкін.
Қазақстан — зайырлы мемлекет. Конституция азаматтардың ар-ождан және діни сенім бостандығын қамтамасыз етеді. Сонымен бірге, діни сенім бостандығы заң талаптарын сақтаумен және басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеумен қатар жүреді.
Өзіңді радикалды ықпалдан қалай қорғауға болады?
Ең тиімді қорғаныс — білім мен сыни ойлау. Интернеттен діни немесе қоғамдық тақырыптағы ақпаратты көрген кезде оның қайдан шыққанын, авторын және мақсатын тексеру маңызды.
Күмәнді ақпарат кездескен жағдайда оны бірден таратып жібермей, ресми және сенімді дереккөздерден қосымша ақпарат іздеген жөн. Діни мәселелер бойынша сауатты мамандардың, теологтардың және ресми діни ұйымдардың түсіндірулеріне жүгіну пайдалы.
Ата-аналар мен педагогтер де жастармен ашық сөйлесіп, олардың интернеттегі қызығушылықтарына түсіністікпен қарауы қажет. Басты мақсат — қорқыту емес, ақпаратты дұрыс қабылдауға, өз пікірін қалыптастыруға және заңды құрметтеуге үйрету.
Радикалды ағымдардың қауіптілігі — олардың деструктивті идеяларды бірден ашық түрде ұсынбай, адамның сеніміне, эмоциясына және әлеуметтік қажеттіліктеріне әсер ету арқылы біртіндеп таратуында.
Сондықтан, әр азамат ақпараттық сауаттылығын арттырып, күмәнді насихатқа сын көзбен қарап, өзгенің пікіріне құрметпен қарауы қажет. Қоғамдық тұрақтылық пен қауіпсіздік — әр адамның саналы таңдауы мен жауапкершілігінен басталады.
Айбек ТОРҒАЙБЕКОВ,
«Жастар ресурстық орталығы» КММ теологы.