Дін және ұлттық тәрбие

Қазақ халқының ұлттық тәрбиесі салт-дәстүр, әдетғұрып, ана тілі, әдебиет, тарих және отбасылық құндылықтар арқылы қалыптасқан. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің», «Үлкенге құрмет, кішіге ізет», «Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон пішер» деген халық даналығы тәрбиенің отбасынан басталатынын көрсетеді.

Ұлттық тәрбиенің басты міндеті – жас ұрпақтың бойына отансүйгіштік, елжандылық, ар-намыс, еңбекқорлық және жауапкершілік қасиеттерін сіңіру. Өз халқының тарихы мен мәдениетін құрметтеген адам басқа ұлттардың да мәдениеті мен дәстүріне сыйластықпен қарайды. Сондықтан, ұлттық тәрбие тек өткенді дәріптеу емес, ұлттық құндылықтарды қазіргі заман талабына сай дамыту болып саналады.

Қазақ халқының рухани дүниесінде ислам діні мен ұлттық дәстүрдің өзіндік орыны бар. Алайда, ұлттық салт-дәстүрлердің барлығы бірдей діни қағидалардан туындамаған. Олардың бір бөлігі халықтың тарихи тәжірибесі мен тұрмыс-тіршілігі негізінде қалыптасқан. Екеуінің өзара үйлесетін тұстары – адамгершілік, мейірімділік, адалдық, үлкенді сыйлау, отбасын құрметтеу және қоғамға пайда келтіру. Мысалы, бата беру, асар жасау, қонақжайлық таныту, мұқтаж адамға көмектесу сияқты дәстүрлер халықтың бірлігі мен өзара қолдауын нығайтады. Осындай құндылықтар діни-рухани тәрбиемен сабақтасып, жас ұрпақтың бойында жанашырлық пен жауапкершілікті қалыптастырады.

Жас ұрпаққа тәрбие беруде отбасының, білім беру ұйымдарының және қоғамның ықпалы зор. Бала ең алдымен ата-анасының іс-әрекетіне қарап бой түзейді. Сондықтан, үлкендердің сөзі мен ісі үйлесімді болып, жастарға үлгі болуы қажет. Демек, дін мен ұлттық тәрбие – рухани кемелденген, адамгершілігі жоғары ұрпақ қалыптастыруға ықпал ететін маңызды бағыттар. Діни құндылықтар адамды ізгілік пен жауапкершілікке үндесе, ұлттық тәрбие халықтың тарихын, мәдениетін, тілін және дәстүрін құрметтеуге баулиды. Болашақ ұрпақтың бойына осы құндылықтарды сіңіру – отбасының ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті. Өзінің ұлттық болмысын сақтай отырып, басқа адамдардың сенімі мен мәдениетін құрметтейтін, білімді, парасатты және отансүйгіш жастар елдің жарқын болашағының негізі.

Дін – адамды ізгілікке, мейірімділікке, сабырлылыққа және жауапкершілікке шақыратын рухани құндылықтардың бірі. Ислам дінінде ата-ананы құрметтеу, жетімге қамқорлық жасау, мұқтаж жандарға көмектесу, адал еңбек ету және өзгенің құқығын сыйлау ерекше орын алады. Осындай адамгершілік қағидалар жас ұрпақтың бойында жақсы мінез-құлық қалыптастыруға ықпал етеді. Дегенмен, діни тәрбие тек діни білім берумен шектелмейді. Оның маңызды мақсаты – адамды саналы, жауапты, әділетті әрі өзгеге құрметпен қарайтын тұлға етіп қалыптастыру. Діни сауаттылық адамның түрлі көзқарастарды түсінуіне, жалған ақпарат пен теріс түсініктерді ажырата білуіне де көмектеседі. Дін мен ұлттық тәрбие мәселесінде зайырлылық, өзара құрмет және төзімділік қағидаларын сақтау маңызды. Қазақстан – зайырлы мемлекет. Сондықтан, әр адамның ар-ождан бостандығын құрметтеу, түрлі діни сенім өкілдеріне түсіністікпен қарау және қоғамдағы бірлікті сақтау – ортақ міндет.

Мектеп пен басқа да білім беру ұйымдары оқушыларға ұлттық тарихты, мәдени мұраны, адамгершілік құндылықтарды танытып, сыни ойлау қабілетін дамытуға көмектеседі. Ал қоғам жастардың бойында отансүйгіштік, қоғамдық жауапкершілік және өзге адамдардың құқықтарын құрметтеу қасиеттерін қалыптастыруға атсалысуы тиіс.

Қазіргі ақпарат тасқыны үстемдік құрған заманда жастардың діни сауаттылығын арттыру өзекті мәселе. Олар ақпаратты сенімді дереккөздерден тексеріп, радикалды көзқарастар мен өшпенділікке үндейтін насихаттан сақ болуды үйренуі керек. Тәрбие жұмысы қорқытуға немесе мәжбүрлеуге емес, түсіндіруге, саналы таңдау жасауға және адамдық қадір-қасиетті құрметтеуге негізделгені дұрыс.

Жұмакүл АХМЕТОВА,

№ 1 Тірек мектебінің директоры.