Қазақстан — дүние жүзінде діни толеранттылықтың үлгісі ретінде танылған мемлекет. Еліміздің аумағында ислам, христиан, иудаизм, буддизм және басқа да дәстүрлі діндер бейбіт қатар өмір сүреді. Бұл тұжырым жай риторика емес — ол ғасырлар бойы қалыптасқан тарихи шындық. Қазақ даласы ежелден бері түрлі рухани дәстүрлердің тоғысқан кеңістігі болған, ал бүгінгі Қазақстан сол дәстүрді мақтанышпен жалғастыруда.
Діни алуандылық: тарихи тамырлар
Ұлы Жібек жолы бойынша өткен керуендер тек тауар ғана емес, мәдениет пен дін де тасыған. Қазақ жерінде сопылық ислам мен шамандық дәстүрлер, несториандық христиандар мен зороастрийлер — бәрі де өз ізін қалдырды. Осы тарихи «сыйымдылық» бүгінгі қазақстандық қоғамдық санаға сіңген: біз айырмашылықты қауіп ретінде емес, байлық ретінде қабылдауға дағдыланғанбыз.
Қазіргі Қазақстанда 3 500-ден астам діни бірлестік тіркелген, олар 18 конфессияны білдіреді. Астана мен Алматыдан бастап, шалғай аудандарға дейін — мешіт пен шіркеу, синагога мен ғибадатхана бір қалада бейбіт тіршілік етуде. Бұл тек статистика емес, бұл — елдің жанды бейнесі.
Ортақ құндылықтар: не біріктіреді?
Теологиялық айырмашылықтар айқын болса да, барлық дәстүрлі діндердің өзегінде ортақ адамгершілік бастаулар жатыр: жақсылыққа шақыру, жамандықтан сақтандыру, отбасын қастерлеу, қарттарды сыйлау, кедей-кепшікке қол ұшын беру.
Ислам да, православие да, католицизм де, иудаизм де — бәрі де бейбіт қатар өмір сүруді, кешірімділікті және ізгілікті уағыздайды. Осы ортақтық рухани диалогтің нағыз іргетасы болып табылады.
Астанада 2003 жылдан бастап өткізіліп келе жатқан Дүниежүзілік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі — осы философияның практикалық іске асуы. Съез алаңында папа мен имам, раввин мен будда монахы бір үстел басында отырып, бейбітшілік пен ынтымақтастықты нығайтудың жолдарын талқылайды. Бұл форматтың өзі — айырмашылықтан гөрі ортақтықты іздеу рухын айқын бейнелейді.
Діни диалог — мемлекет пен азаматтық қоғамның міндеті
Діни толеранттылық өздігінен пайда болмайды — оны саналы түрде қалыптастыру қажет. Мектеп оқулықтарындағы дін тарихы сабағы, жастар арасындағы мәдениетаралық кездесулер, БАҚ-тағы жауапты журналистика — осының бәрі бірге ортақ тіл табысуға ықпал етеді.
Діни сауаттылық — бұл өз сенімінің ғана емес, көршіңнің наным-сенімінің де негізін түсіну деген сөз.
Сонымен қатар, экстремизмге қарсы тұру мәселесі де діни диалогтен тыс қарастырылмауы тиіс. Радикализм — ол діннің өзінде емес, дінді пайдаланатын саяси күштерде. Сондықтан, дәстүрлі діни лидерлердің дауысы мен беделі қоғамды бірлестіру үшін айтарлықтай ресурс болып табылады.
«Әртүрлі сенім — ортақ құндылық» деген ұстаным — бұл утопия емес, практикалық бағдарлама. Сенімдер арасындағы диалог қоғамдық татулықтың кепілі, ал татулық — ұлттық дамудың алғышарты.
Қазақстан бұл жолда айтарлықтай тәжірибе жинақтады. Ендігі міндет — сол тәжірибені тек ресми деңгейде емес, әрбір отбасы мен мектепте, әрбір ауладағы сұхбатта жаңғырту.
Дін — бөлу құралы емес, жақындастыру жолы. Ал Қазақстан — осы жолдың тірегі болып қала береді деген сенімдемін.
Мағжан АЙТБЕК,
№ 7 ЖББМ әлеуметтік педагогы, тарих-география пәнінің мұғалімі.